آخرین مطالب
امکانات وب
وضع علوم در قرن هفتم و هشتم هجری قمری
نویسنده: دکتر ذبیح الله صفا
در این عهد، موضوع تهیّه ی کتاب از نظر درسی بسیار مورد توجّه بود و این امر موجب شد که تلخیص کتاب ها و نوشتن شرح و حاشیه بر آنها و تألیف کتاب های مختصر و متوسّط و مفصّل در دانش های گوناگون متداول شود. این دوره، دوره ی توقّف و بیرون آمدن قطعی از بحث های طولانی و خودداری از مراجعه و استناد بر تألیف های گوناگون عالِمان قدیم و روی آوردن به متن های خاصّی برای تعلیم و تعلّم بود. در سال 645 ه ق، خلیفه به مُدرّسان مدرسه ی مُستنصریّه فرمان داد که از آن پس چیزی از تصانیف خود بر طُلّاب نخوانند، بلکه کلام مشایخ را برای حفظ ادب نسبت آنان و از راه تبرّک، به شاگردان بیاموزند. به این ترتیب دایره ی تدریس محدود گردید و از آزادی عقیده ی مُدرسان کاسته شد و سبب گردید که شرح ها و تلخیص ها و حاشیه های متعدّدی درباره ی کتاب های مُتقدّمان تدوین شد و برای تدریس به کار رفت.
این دو قرن، دوره ی تدوین کتاب های درسی در همه ی شاخه های علم منطق مانند: آداب بحث و مناظره و جَدَل و دیگر باب های این علم است. خواجه نصیرالدّین توسی به عنوان بزرگترین دانشمند این رشته و صاحب کتاب "اَساس الاقتباس" در این فن به زبان پارسی، پایه ی نگارش این علم به این زبان را استحکام بخشید؛ این کتاب که در سال 642 ه ق تالیف شد، به وسیله ی رکن الدّین محمّد بن علی پارسی اَسترآبادی به زبان عربی ترجمه شد.
کتاب "آثار البلاد و اخبارالعباد" از زکریای قزوینی است که علاوه بر اطّلاعات سودمند جغرافیایی، دارای آگاهی های مفید در تاریخ و تاریخ ادبیّات است و درباره ی نوزده تَن از شاعران ایران سخن گفته و در ذیل نام هریک از شهرهای ایران، نام بزرگان و مردم شهیر آن شهر را با بیان احوالاتشان آورده است. کتاب معروف دیگری که در جغرافیا نوشته شده است، نَزهه القلوب حمدالله مُستوفی قزوینی است در یک مقدّمه و سه مقاله و یک خاتمه، این مولّف نیز در ضمن بیان ناحیت ها و شهرهای ایران، پاره یی آگاهی های مربوط به زمان خود را در آنجا آورده است. مهمترین و پُر ارزش ترین کتاب جغرافیا در تمدّن اسلامی که در این دوره تألیف شد، مُعجَم البُلدان از شهاب الدّین ابی عبدالله یاقوت بن عبدالله حُمَوی است که به عربی تألیف شده و اگرچه مولّف آن ایرانی نیست، ولی دیرگاه در خراسان و خوارزم زیسته است، این کتاب در پنج باب و بیست و هشت کتاب تألیف شده است و مولّف در ضمن بیان شهرها و ناحیت ها، آگاهی های سودمندی درباره ی کیفیّت آبادانی و مردم و فاصله یی که هر شهر با شهرهای مجاور دارد و درباره ی عالِمان و بزرگان مشهور آن شهرها داده است.
هرند الماس شرق اصفهان...ما را در سایت هرند الماس شرق اصفهان دنبال میکنید
برچسب: نویسنده: بازدید: 87